دانلود پایان نامه

به عنوان یک فرایند تحول در مجموعه یادگیری اجتماعی معنا پیدا می‌کند در مجموع هر مرحله برمبنای مرحله پیشین استوار می‌شود. ساختار سلسله مراتبی در اجتماع درمان مدار به گونه‌ای پیش بینی شده است که همراه و بر حسب هر مرحله و نیز کل مراحل حرکت از بیرون به درون راه میسر می‌سازد.
انتظار می‌رود که چنین درون سازی زمینه‌های پایداری و تعمیم پذیری مهارت‌ها را فراهم آورد و بیماران را به خودمختاری و خود انگیختگی روزافزون برای تصمیم‌گیری‌های سالم سوق دهد. در این مسیر، طرح درمان که در قالب سلسله مراتب و مراحل درمانی پیش‌بینی می‌شود شرایط این حرکت را فراهم می‌آورد.
یک دوره اجتماع درمان مدار شامل پنج مرحله اصلی است:
1. مرحله جهت یابی
2. مرحله درمان
3. مرحله پیش از ورود مجدد
4. مرحله ورود مجدد
5. مرحله مراقبت بعدی
6. مرحله جهت‌یابی
اهداف : آشنا نمودن مقیم با فلسفه، قوانین، فرایند گروه و سایر اطلاعات مربوط به برنامه و جهادی نگرش او به برنامه TC و ارزیابی آن
مدت : برحسب طول دوره TC متغیر است و حدوداً از یک تا 60 روز به طول می‌انجامد
2-10-7 مرحله درمان
اهداف : تمرکز عمده بر روش اهداف اصلی روان‌شناختی و اجتماعی است (خودیاری، مشکلات رفتاری، خانوادگی، تربیتی و حرفه ای سوءمصرف مواد و…)
مدت: برحسب طول دوره TC متغیر است و حدوداً از یک تا 60 روز به طول می‌انجامد .
مرحله پیش از ورود مجدد
اهداف : تدارک مقدماتی جدایی مقیم از اجتماع TC
مدت : بر حسب طول دوره TC متغیر است.
مرحله ورود مجدد
اهداف : کامل شدن جدایی فرد پس از اقامت در TC (ارائه خدمات مشاوره‌ای در زمینه مشاوره حرفه‌ای، همکاری با سایر گروه‌های خود یار و سایر سیستم‌های اجتماعی، تربیتی، حمایتی )
مدت: بر حسب طول دوره TC متغیر است.
ضرورت پردازش نظریه و الگوی فراگیر اجتماع درمانی:
رشد و تکامل اجتماع درمانی TC، عنوان نوعی کیفیت خدمات‌رسانی انسانی پیچیده، در گستره متنوع برنامه هایی که مبانی و رویکرد TC را پذیرفته‌اند، روشن می شود به گونه ای تقریباً به 80000 نفر خدمات را عرضه می‌کنند. این جمعیت، دربردارنده مراجعین متفاوت است که طیف وسیعی از مواد مختلف را مصرف می‌کند و علاوه بر سوءمصرف مواد شیمیایی، دچار مشکلات اجتماعی روان‌شناختی پیچیده ای نیز هستند (لئون، 1991، کارول، 1986به نقل از ثریا اسلام دوست ،1389).
کانون‌های اصلاح و تربیت، بیمارستان‌های پزشکی و روان پزشکی و مجموعه های درمان اقامتی و مراکز حمایتی با این که با سیل ویرانگر سوء مصرف الکل و مواد غیر قانونی مواجه شده‌اند برنامه TC را در حوزه‌های فعالیت خود آغاز کرده اند.
تغییرات تدریجی TCطی دهه اخیر، نمایانگر نیرومندی، استعداد و انعطاف‌پذیری این الگو در سازگاری با فرایند تغییر و تحول است. با این حال، تکامل TC، ضرورت تدوین مدل و چارچوبی نظری، به منظور پیشرفت در آموزش، اجرا و توسعه برنامه را آشکار ساخته است. در شرایط کنونی، این ضرورت در دو عرصه به هم پیوسته به طور مشخص‌تر به چشم می‌خورد : نخست، تنوع فرهنگ‌ها و دوم، پیچیدگی فرایند درمان.
روش ساختن فرایند درمان برای پیشرفت الگوی درمانی TC، ضروری است. فقدان اطلاعات مربوط به فرایند درمان، امکان نتیجه‌گیری پیرامون کارایی TC را کاهش داده و تلاش صورت گرفته در جهت بهبود کارآیی درمان را در تاریکی نگه داشته است. بنابراین چنانچه حلقه های رابطه میان و مداخلات درمانی برنامه، سیر تغییر مراجع و نتیجه نهایی درمان، به طور آشکاری در برقرار نگردد کارایی هر گونه مدل درمانی اجتماع مدارانه امری نامعلوم و کمتر قابل اثبات خواهد بود تعدیل و تصحیح دستور عمل‌های وجود TC برای افراد مختلف، مشخص گردد. دانستن چرایی و چگونگی تغییر افراد در TC ، پیش شرط ایجاد تغییر در درمان به منظور افزایش میزان نگهداری فرد در برنامه و دستیابی به نتایج دلخواه است.
در اولین بخش این نوشتار دیدگاه TC در مورد اختلال (اعتیاد)، فرد (معتاد)، زندگی درست و بهبودی را مرور می کنیم (لئون، 1994،به نقل از رخساره یزدان دوست،محمود طباطبایی،مهدی امیری).
2-10-8 اختلال اعتیاد از دیدگاه TC
سوءمصرف مواد، به عنوان اختلالی در کلیت فرد تلقی می‌شود. هرچند معتادین براساس انتخاب نوع ماده مصرفی با هم تفاوت دارند، سوءمصرف مواد تمامی یا بخشی از حوزه‌های عملکرد آن‌ها را درگیر کرده است. آشفتگی های خلقی رفتاری و شناختی، عوارض طبی، تفکر غیر واقع‌بینانه و یا سردرگم و آشفته معیارهای ارزشی به هم ریخته و یا فقدان معیارها در زندگی فرد، و نیز شخصیت و رفتار ضد اجتماعی حوزه‌های درگیر این اختلال هستند .مکرراً نقایصی نیز در مهارت‌های کلامی، نوشتاری، خواندن و نیز سایر مهارت‌های اجتماعی، وجود دارد. سرانجام اینکه چه از نظرگاه هستی شناسانه و چه دیدگاه روان‌شناختی، مسائل اجتماعی نیز در فرد ظاهر می‌شود.
سوءمصرف مواد، به عنوان رفتاری تلقی می‌شود که تعیین گرهای متعددی دارد. وابستگی فیزیولوژیک (جسمانی) گستره وسیعی از عللی است که بر هر فرد تأثیر گذاشته و کنترل خود را بر رفتار مصرف مواد اعمال می کند.
همواره، مشکلات و موقعیت ناراحت‌کننده، تبدیل به نشانه‌های منظمی می‌شوند که با ظهور هر باره این نشانه‌ها، فرد به مصرف مواد روی می‌آورد. برای بعضی معتادین، عوامل فیزیولوژیک ممکن است در نقش این نشانه‌ها ظاهر شوند اما برای بسیاری، این عوامل ارتباط اندکی با نقایص رفتاری دارند نقایصی که به موازات تداوم سوءمصرف مواد بر هم انباشته می‌شود.وابستگی فیزیکی یا اعتیاد جسمانی را باید در چارچوب کلان تری که همانا وضعیت روانی و سبک زندگی فرد است نگریست. بنابراین، مشکل خود فرد است نه مواد، اعتیاد یک علامت است و نه ریشه اصلی اختلال، در TC سم‌زدایی شرط ورود است و نه هدف درمان.
به همین علت، بازتوانی توجه خود را به حفظ زندگی عاری از مواد معطوف کرده است(همان منبع).
2-10-9 فرد معتاد از دیدگاه TC
پیش از آنکه تفاوت معتادین با یکدیگر، ناشی از الگوی مصرفشان باشد، تفاوت آن‌ها مربوط به اختلال عملکرد روان‌شناختی و کمبودهای آموزشی،تحصیلی و شغلی، چشمگیر است. برای آن‌ها، ارزش‌های عمده و اساسی زندگی، در حال نابودی است یا اینکه اساساً از دنبال کردن آن صرف نظر کرده اند، اغلب معتادین کسانی هستند که از بخش آسیب‌دیده و ناکام جامعه، برخاسته‌اند، یعنی جایی که سوءمصرف مواد، بیشتر پاسخ اجتماعی است، تا آشفتگی روانی. برای چنین افرادی، تجربه TC ، نوعی «توانش یا آماده‌سازی»تلقی می‌شود.
به این معنا که آن‌ها برای نخستین بار در زندگی‌شان، سبک زندگی متعارف و مولد اجتماعی را فرامی‌گیرند، اما معتادینی که از بخش برخوردار جامعه برخاسته باشند، سوءمصرف توسط آن‌ها بیشتر نمایشگر آسیب روان‌شناختی، آشفتگی شخصیتی یا بی‌قراری و خستگی هستی شناختی است. در مورد این گونه معتادین اصطلاح «بازتوانی» مناسب‌تر است زیرا به این ‌معناست که فرد به سبکی که قبلاً می‌زیسته، می‌شناخته و شاید آن را پس زده است باز می‌گردد.
صرف نظر از تفاوت‌های طبقات اجتماعی، سو مصرف‌کنندگان مواد دارای وجوه مشترک هستند که با اهمیت است. همه آن‌ها در زمینه‌هایی مانند آداب و رسوم اجتماعی، مهارت‌های عاطفی و شناختی، و رشد کلی روان شناختی- که از بلوغ نایافتگی آن‌ها آشکار است- اعتمادبه‌نفس پایین، اختلالات سلوک و منش و یا خصوصیات ضد اجتماعی، دارای مشکلاتی هستند. نشانه‌های بارز این شخصیتها عبارتند از: آستانه تحمل پایین‌ در قبال انواع و اقسام ناراحتی‌ها و تأخیر در ارضا شدن، ناتوانی در راهبری احساسات (به ویژه احساس خشم، گناه و اضطراب)، کنترل ضعیف تکانه ها (خصوصاً تکانه های جنسی یا پرخاشگری)، قضاوت و واقعیت سنجی ضعیف در مورد پیامد اعمالشان ، ارزیابی غیر واقع‌بینانه آن‌ها از خویشتن به علت ناهمخوانی و تفاوت میان توانایی‌های شخصی و خواسته‌هایشان، بارز بودن صفت دروغ‌گویی، فریب‌کاری و گوش بری که به کمک این ویژگی‌ها برای خود نوعی رفتار تطابقی ایجاد می‌کنند. به دیگر این نشانه‌ها وجود مشکلاتی در رابطه با منابع اقتصادی عدم مسئولیت‌پذیری فردی و اجتماعی یعنی عدم ثبات یا ناتوانی در انجام رسانیدن تعهدات مورد انتظار و وجود مشکلات دائمی در راهبری احساس گناه می‌باشد .
علاوه‌بر موارد فوق تعداد قابل توجهی از معتادین دارای کمبودهایی در زمینه‌های تحصیلی و مهارت‌های ارتباطی قابل عرضه هستند.
این ویژگی‌های بالینی لزوماً به‌معنای ترسیم «شخصیت معتادانه» نیست. هر چند بسیاری از شاخص‌ها به لحاظ تشخیصی، نشان دهنده اختلال سلوک در سوء مصرف‌کنندگان جوان‌تر است که غالباً در بزرگ‌سالی به صورت اختلال منش، تجلی می‌یابد در هر حال چه این ویژگی‌ها قبل و چه بعد از آلودگی جدی به اعتیاد در فرد رخ داده باشد، باید توجه داشت که آن‌ها مرتبط و همراه با وابستگی شیمیایی ظاهر می‌شوند.
بااهمیت‌تر اینکه TC برای رسیدن به بهبودی پایدار فرد، ناچار است تغییرات مثبتی در این ویژگی‌ها، ایجاد کند. از این رو، همه مراجعین در درمانهای اجتماع مدارانه برنامه یکسانی را دنبال می‌کنند. آنگاه به شناسایی تفاوت‌های فردی و طرح درمانی اختصاصی، گام‌های حرکت بیمار در تجربه TC تعدیل و اصلاح می‌شود و نه «مسیر» حرکت بیمار(همان منبع).
2-10-11 زندگی درست از دیدگاه TC
TC، دارای احکام و معیارهای معینی است که آنرا برای بهبودی خود یارانه، یادگیری اجتماعی، رشد شخصی و زندگی سالم، ضروری می‌داند. تعدادی از این احکام به هدایت فرد به سمت قائل شدن تقدم و معنای بهبودی و خود یارانه، اختصاص دارد. مثلاً این احکام در حال حاضر فرد، مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد صرفاً برای روشن شدن رفتار فعلی مختل شده، نگرش‌های منفی و نیز چشم‌انداز آینده بهتر فرد است. در TC افراد تشویق می‌شوند و می‌آموزند که مسئولیت‌پذیری شخصی را در واقعیت فعلی و نیز سرنوشت آینده‌شان، بپذیرد. این دیدگاه همچنین بر معیارهای کاملاً شفاف تأکید دارد، معیارهایی که افراد را راهنمایی می‌کند که چگونه با یکدیگر، گروه همتا، سایر اشخاص تأثیرگذار در زندگی خود و با جامعه اصلی، رابطه خود را شکل دهند.
این معیارها عبارتند از صداقت و درستکاری (درحرف و در عمل)، کار در زمینه اخلاق، آموزش یادگیری، مسئولیت فردی، خودکفایی اقتصادی، مسئولیت در برابر گروه همتا و خانواده ، مشارکت اجتماعی و نهایتاً یک شهروند خوب بودن .
نگرش های ایدئولوژیگ و روان شناختی در دیدگاه TC، در آموزه ها و شیوه های دستیابی به اهداف اختصاصی روان شناختی و اجتماعی، متجلی می شوند. مثلاً کاربرد صداقت و درستکاری در همه زمینه ها، با ویژگی هایی نظیر فریبکاری و گوش بری بسیاری از معتادین در تقابل است. ارزش هایی از قبیل مسئولیت پذیری اجتماعی، در تمامیت آموزش های TC به هنگام پذیرفتن آداب و رسوم اجتماع از سوی فرد، دیده می شود. اکتساب مهارت های تحصیلی یا شغلی و کار خلاقانه اجتماعی به کمک معیارهایی مانند خودکفایی، انگیزه مند می شود. انتخاب های رفتاری سالم در برابر رفتار مصرف مواد، با تعهد به معیارهای پاکی تقویت می شوند. به طور کلی، هشیاری شرطی برای یادگیری درست زندگی کردن است، اما زندگی درست، لازمه حفظ این هشیاری است (لئون، ،1994به نقل از ثریا اسلام دوست1389).
2-10-12 بهبودی از دیدگاه TC
هدف درمان در TC، همه جانبه است. هدف اولیه روان شناختی، عبارت است از تغییر الگوهای منفی در رفتار، افکار و احساساتی که زمینه ساز مصرف مواد می شود. هدف اصلی اجتماعی نیز رشد یک سبک زندگی عاری از مواد و مسئولیت پذیر می باشد. اما، بهبودی پایدار بستگی به حفظ تمامیت این اهداف روان شناختی و اجتماعی با هم دارد. تغییر رفتاری، بدون بصیرت ناپایدار است و بصیرت نیز بدون تجربه، ناکافی است، بنابراین طرز سلوک عواطف، مهارت ها، نگرش ها و ارزش ها، با یکدیگر جمع شوند تا تداوم تغییرات سبک زندگی و هویت مثبت شخصی و اجتماعی فرد، تضمین گردد. اهداف روان شناختی و اجتماعی TC، برنامه درمانی را شکل می دهند در این باره چند نکته مرتبط با دیدگاه TC در مرور بهبودی قابل تعریف است.
بهبودی یک فرآیند تکاملی است. تغییر در TC باید به صورت عبور از مراحل پیشرونده یادگیری درک شود. یادگیری که در هر مرحله رخ می دهد، ایجاد تغییر در مرحله بعد را تسهیل می کند و هر تغییر نمایانگر، حرکت به سوی اهداف بهبودی است.
– انگیزه مندی : بهبودی ، نیازمند فشار- چه منفی و چه مثبت- برای ایجاد تغییر است. برای برخی از مراجعین که در جستجوی یاری هستند، فشارهای بیرونی پر تنش می تواند عامل تغییر باشد اما برای بعضی دیگر، عوامل داخلی تر، تاثیر بیشتری دارند، به هر حال برای همه آن ها، باقی ماندن در سیر درمان، نیازمند انگیزه مندی مداوم برای تغییر است، ازاینرو، عناصر رویکرد بازتوانی به گونه ای طراحی شده اند تا انگیزه فرد حفظ یا مورد تایید قرار گیرد و یا هر گونه نشانه اولیه ای از ناتمام گذاشتن روند درمان توسط فرد، شناسایی شود. هر چند میزان تاثیر درمان به میزان انگیزه مندی و آمادگی فرد بستگی دارد، اما واقعیت این است که تغییر در خلا اتفاق نمی افتد، در طی بازتوانی، نوعی تعامل میان فرد و محیط درمانی اش به وجود می آید.
– خودیاری و خودیاری متقابل: درمان TC برای افراد فراهم نمی شود بلکه از کارکنان، گروه همتا، برنامه روزانه کار، گروه ها، جلسات، سمینارها و تفریحات ساخته می شود. اما کارایی این عناصر، بستگی به فرد دارد، او باید در برنامه درمانی، کاملاً شرکت کند. بهبودی خودیارانه به این معنی است که فرد، مشارکت عمده و اساسی را در فرآیند تغییر دارد. پیام های اصلی بهبودی، رشد شخصی و زندگی درست، توسط افراد همتا در حین فرآیند رویارویی و مشارکت در گروها، با عمل کردن در حکم سرمشق و نیز به عنوان دوستان حمایتی در تعاملات روزانه، به افراد ارائه می شود.
– یادگیری اجتماعی: الگوهای رفتاری منفی، نگرش های منفی و نقش های ناکارآمد، در تنهایی ایجاد نشده اند که در تنهایی نیز بتوان آن ها را تغییر داد. بنابراین، بهبودی نه تنها بستگی به این دارد که فرد چه جیزی آموخته است بلکه مهم است بدانیم که این آموزش، چگونه، کجا و با چه کسی صورت پذیرفته است، این فرض، در واقع مبنای این تفکر است که اجتماع ، در آن مشارکت کرده و عمل کند و نقش مسئولیت پذیرانه اجتماعی هنگامی اکتساب می شود که این نقش در عمل اجرا شود. بنابراین، تغییرات در سبک زندگی فرد و هویت او بتدریج با مشارکت در نقش های مختلف حیات اجتماعی، آموخته می شود، و به کمک افراد و روابط شان با دیگران در فرآیند یادگیری، حمایت می شود. بدون این روابط، راه های نوین سازگاری در نتیجه تنهایی فرد، در معرض تهدید قرار می گیرد و احتمال عود را افزایش می دهد. از اینرو باید به کمک شبکه ای از افراد همسان، نگرشی جدید


دیدگاهتان را بنویسید