4-1-7-نتایج بررسی نسبت طول گونه به طول سر و نسبت طول فک بالائی به طول سر ماهیان مورد بررسی32
4-1-8-نتایج بررسی نسبت طول فک پایینی به طول سر و نسبت ارتفاع بیشینه به طول استاندارد ماهیان مورد بررسی34
4-1-9-نتایج نسبت ارتفاع کمینه به طول استاندارد و نسبت طول ساقه دمی به طول استاندارد ماهیان مورد بررسی36
4-1-10-نتایج نسبت ارتفاع ساقه دمی به طول استاندارد و نسبت طول قاعده باله پشتی به طول استاندارد در ماهیان مورد بررسی38
4-1-11-نتایج نسبت طول قاعده باله سینه ای به طول استاندارد و نسبت ارتفاع باله سینه ای به طول استاندارد ماهیان مورد بررسی40
4-1-12-نتایج نسبت طول قاعده باله شکمی به طول استاندارد و نسبت ارتفاع باله شکمی به طول استاندارد ماهیان مورد بررسی42
4-1-13-نتایج نسبت طول قاعده باله مخرجی به طول استاندارد و نسبت ارتفاع باله مخرجی به طول استاندارد ماهیان مورد بررسی44
4-1-14- نتایج نسبت طول باله دمی بالا به طول استاندارد و نسبت طول باله دمی پایین به طول استاندارد ماهیان مورد بررسی46
4-1-15-نتایج بررسی نسبت فاصله پیش پشتی به طول استاندارد و نسبت فاصله پس پشتی به طول استاندارد در ماهیان مورد بررسی48
4-1-16-نتایج بررسی نسبت ابتدای باله سینه ای تا ابتدای باله شکمی به طول استاندارد و نسبت ابتدای باله سینه ای تا ابتدای باله مخرجی به طول استاندارد در ماهیان مورد بررسی50
4-1-17-نتایج بررسی نسبت ابتدای باله شکمی تا ابتدای باله مخرجی به طول استاندارد و بررسی نسبت نوک پوزه تا ابتدای باله سینه ای به طول استاندارد در ماهیان مورد بررسی52
4-1-18-نتایج بررسی نسبت نوک پوزه تا ابتدای باله شکمی به طول استاندارد و نسبت نوک پوزه تا ابتدای باله مخرجی به طول استاندارد در ماهیان مورد بررسی54
4-1-19-نتایج بررسی نسبت ابتدای باله مخرجی تا انتهای طول استاندارد به طول استاندارد و نسبت فاصله بین مخرج تا پایه باله مخرجی به طول استاندارد در ماهیان مورد بررسی56
4-1-20-نتایج بررسی شعاع سخت و شعاع نرم باله پشتی در ماهیان مورد بررسی58
4-1-21-نتایج بررسی شعاع سخت و شعاع نرم باله مخرجی در ماهیان مورد بررسی60
4-1-22-نتایج بررسی نسبت ارتفاع باله پشتی اول به طول استاندارد و نسبت باله پشتی دوم به طول استاندارد در گاو ماهی62
4-23- نتایج بررسی کانالهای حسی روی سربه طول استاندارد و فلس روی ردیف پهلوئی بدن به طول استاندارد در گاو ماهی64
4-24- جدول زیر فراوانی سنی در ماهیان بر اساس مورد بررسی(سال)65
فصل پنجم (بحث و نتیجه گیری و پیشنهادات) 67
5-1- مشخصات گونه کپور68
5-2- مشخصات گونه شگ ماهی 69
5-3- مشخصات گونه گاو ماهی 70
5-4- مشخصات گونه کفال ماهی 71
5-4- مشخصات گونه ماهی سفید 72
پیشنهادات75
منابع و مآخذ75
فهرست جداولها
عنوانصفحهجدول 4-1-میانگین تغییرات فاکتورهای وزن و طول در گونه های مورد بررسی18../Program Files (x86)/Okdo Document Converter Professional/dorjdor/Desktop/Revised_Bay_payannameh.doc – _Toc327059987
جدول 4-2-میانگین تغییرات فاکتورهای طول چنگالی و استاندارد در گونه های مورد بررسی(میلی متر)20
جدول 4-3-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت ارتفاع سر به طول سر و نسبت طول پوزه به طول سر در گونه های مورد بررسی(میلی متر)22
جدول 4-4-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت عرض دهان به طول سر و نسبت طول دهان به طول سر در گونه های مورد بررسی(میلی متر)24
جدول 4-5: نسبت قطر چشم به طول سر(میلی متر)26
جدول 4-6-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت قطر حدقه چشم به طول سر و نسبت فاصله بین چشمی به طول سر در گونه های مورد بررسی(میلی متر)28
جدول 4-7-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت طول گونه به طول سر و نسبت طول فک بالائی به طول سر در گونه های مورد بررسی(میلی متر)30
جدول 4-8-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت طول فک پایینی به طول سر و نسبت ارتفاع بیشینه به طول طول استاندارددر گونه های مورد بررسی(میلی متر)32
جدول 4-9-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت ارتفاع کمینه به طول استاندارد و نسبت طول ساقه دمی به طول استاندارددر گونه های مورد بررسی(میلی متر)34
جدول 4-10-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت ارتفاع ساقه دمی به طول استاندارد و نسبت طول قاعده باله پشتی به طول استاندارددر گونه های مورد بررسی(میلی متر)36
جدول 4-11-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت طول قاعده باله سینه ای به طول استاندارد و نسبت ارتفاع باله سینه ای به طول استاندارددر گونه های مورد بررسی(میلی متر)38
جدول 4-12-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت طول قاعده باله شکمی به طول استاندارد و نسبت ارتفاع باله شکمیبه طول استاندارددر گونه های مورد بررسی(میلی متر)40
جدول 4-13-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت طول قاعده باله مخرجی به طول استاندارد و نسبت ارتفاع باله مخرجیبه طول استاندارددر گونه های مورد بررسی(میلی متر)42
جدول 4-14-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت طول باله دمی بالا به طول استاندارد و نسبت طول باله دمی پایین به طول استاندارددر گونه های مورد بررسی(میلی متر)44
جدول 4-15-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت فاصله پیش پشتی به طول استاندارد و نسبت فاصله پس پشتی به طول استاندارد در گونه های مورد بررسی(میلی متر)46
جدول 4-16-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت ابتدای باله سینه ای تا ابتدای باله شکمی به طول استاندارد و نسبت ابتدای باله سینه ای تا ابتدای باله مخرجی به طول استاندارد در گونه های مورد بررسی(میلی متر)48
جدول 4-17-میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت ابتدای باله شکمی تا ابتدای باله مخرجی به طول استاندارد و نسبت ابتدای باله شکمی تا ابتدای باله مخرجی به طول استاندارددر گونه های مورد بررسی(میلی متر)50
جدول 4-18- میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت نوک پوزه تا ابتدای باله شکمی به طول استاندارد و نسبت نوک پوزه تا ابتدای باله مخرجی به طول استاندارد در گونه های مورد بررسی(میلی متر)52
جدول 4-19- میانگین تغییرات فاکتورهای نسبت ابتدای باله مخرجی تا انتهای طول استانداردبه طول استانداردو نسبت فاصله بین مخرج تا پایه باله مخرجی به طول استاندارد در گونه های مورد بررسی(میلی متر)54
جدول 4-20- میانگین تغییرات فاکتورهای شعاع سخت باله پشتی و شعاع نرم باله پشتی در گونه های مورد بررسی(میلی متر)56
جدول 4-21- میانگین تغییرات فاکتورهای شعاع سخت باله پشتی و شعاع نرم باله پشتی در گونه های مورد بررسی(میلی متر)58
جدول4-22- میانگین تغییرات فاکتورهای ارتفاع باله پشتی اول به طول استاندارد و نسبت باله پشتی دوم به طول استاندارد در گاو ماهی(میلی متر)60
جدول4-23- میانگین تغییرات فاکتورهای کانالهای حسی روی سربه طول استاندارد و فلس روی ردیف پهلوئی بدن به طول استاندارد در گاو ماهی61
جدول 4-24- زیر فراوانی سنی در ماهیان بر اساس مورد بررسی(سال)62
جدول 4 -25- زیر فراوانی ماهیان براساس درصد…………………………………………………….63
فهرست نمودار ها
عنوانصفحهنمودار 4-1: وزن(گرم)19
نمودار 4-2: طول کل(میلی متر)19
نمودار 4-3: طول چنگال(میلی متر)21
نمودار 4-4: طول استاندارد(میلی متر)21
نمودار 4-5: نسبت ارتفاع سر به طول سر(میلی متر)23
نمودار 4-6: نسبت طول پوزه به طول سر(میلی متر)23
نمودار 4-7: نسبت عرض دهان به طول سر (میلی متر)25
نمودار 4-8: نسبت طول دهان به طول سر(میلی متر)…………………………………………………………………………..25
نمودار 4-9: نسبت طول گلو به طول سر(میلی متر)27
نمودار 4-10: نسبت قطر چشم به طول سر(میلی متر)27
نمودار 4-11: قطر حدقه چشم به طول سر(میلی متر)29
نمودار 4-12: فاصله بین چشمی به طول سر(میلی متر)29
نمودار 4-13: نسبت طول گونه به طول سر(میلی متر)31
نمودار 4-14: نسبت طول فک بالائی به طول سر(میلی متر)31
نمودار 4-15: نسبت طول فک پایینی به طول سر(میلی متر)33
نمودار 4-16: نسبت ارتفاع بیشینه به طول استاندارد(میلی متر) 33
نمودار 4-17: نسبت ارتفاع کمینه به طول استاندارد(میلی متر)35
نمودار 4-18: نسبت طول ساقه دمی به طول استاندارد(میلی متر)35
نمودار 4-19: نسبت ارتفاع ساقه دمی به طول استاندارد(میلی متر)37
نمودار 4-20: نسبت طول قاعده باله پشتی به طول استاندارد(میلی متر)37
نمودار 4-21: نسبت طول قاعده باله سینه ای به طول استاندارد(میلی متر)39
نمودار 4-22: نسبت ارتفاع باله سینه ای به طول استاندارد(میلی متر)39
نمودار 4-23: نسبت طول قاعده باله شکمی به طول استاندارد(میلی متر)41
نمودار 4-24: نسبت ارتفاع باله شکمی به طول استاندارد(میلی متر)41
نمودار 4-25: نسبت طول قاعده باله مخرجی به طول استاندارد(میلی متر)43
نمودار 4-26: نسبت ارتفاع باله مخرجی به طول استاندارد(میلی متر)43
نمودار 4-27: نسبت طول باله دمی بالا به طول استاندارد(میلی متر)45
نمودار 4-28: نسبت طول باله دمی پایین به طول استاندارد(میلی متر)45
نمودار 4-29: نسبت فاصله پیش پشتی به طول استاندارد(میلی متر)47
نمودار 4-30: نسبت فاصله پس پشتی به طول استاندارد(میلی متر)47
نمودار 4-31- نسبت ابتدای باله سینه ای تا ابتدای باله شکمی به طول استاندارد (میلی متر)49
نمودار 4-32- نسبت ابتدای باله سینه ای تا ابتدای باله مخرجی به طول استاندارد(میلی متر)49
نمودار 4-33- نسبت ابتدای باله شکمی تا ابتدای باله مخرجی به طول استاندارد(میلی متر)51
نمودار 4-34- نسبت نوک پوزه تا ابتدای باله سینه ای به طول استاندارد(میلی متر)51
نمودار 4-35: نسبت نوک پوزه تا ابتدای باله شکمی به طول استاندارد(میلی متر)53
نمودار 4-36: نسبت ابتدای باله مخرجی تا انتهای طول استانداردبه طول استاندارد(میلی متر)53
نمودار 4-37: نسبت فاصله بین مخرج تا پایه باله مخرجی به طول استاندارد(میلی متر)55
نمودار 4-38: شعاع سخت باله پشتی(میلی متر)55
نمودار 4-39: شعاع نرم نرم باله پشتی(میلی متر)57
نمودار 4-40: شعاع سخت باله مخرجی(میلی متر)57
نمودار 4-41: شعاع نرم باله مخرجی(میلی متر)59
نمودار 4-42: نسبت ارتفاع باله پشتی اول به طول استاندارد(میلی متر)59
نمودار 4-43: نسبت باله پشتی دوم به طول استاندارد(میلی متر)60
نمودار 4-44: کانالهای حسی روی سربه طول استاندارد60
نمودار 4-45: کانالهای حسی روی سربه طول استاندارد(تعداد)…………………………………………………………….61
نمودار 4-46: فراوانی سنی(سال)61
نمودار 4-47: فراوانی سنی(سال)………………………………………………………………………………………………………62
نمودار 4-48: فراوانی فراوانی ماهیان براساس درصد…………………………………………………………………………..63
چکیده
این مطالعه به منظور شناسایی فون ماهیان خلیج گرگان انجام پذیرفت. همزمان با شروع فصل صید ماهیان استخوانی (20 مهرماه تا 15 فروردین سال بعد) تعداد 200 قطعه ماهی از خلیج صید و جهت شناسایی و بررسی خصوصیات مورفومتریک به آزمایشگاه شیلات دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرگز منتقل گردید.برای تجزیه و تحلیل کلیه داده ها از نرم افزارSPSS 17 و برای رسم نمودارها از برنامهExcel 2007 استفاده گردید. نتایج نشان داد که ماهیان شناسایی شده شامل چهار خانواده : شگ ماهیان، گاو ماهیان، کپورماهیان و کفال ماهیان می باشند. نتایج نشان داد که بیشترین فراوانی ماهیان مورد بررسی مربوط به گونه کفال با 30% فراوانی و کمترین میزان فراوانی مربوط به گونه کپور با 10% فراوانی می باشد. بیشترین ماهیان یافت شده در این منطقه مربوط به خانواده کپور ماهیان با 2 گونه کپور و سفید می باشد. نتایج نشان داد بیشترین میانگین وزن در ماهیان مورد بررسی مربوط به خانواده کپور ماهیان ، گونه ماهی سفید با(700-1400) گرم و کمترین میانگین وزنی مربوط به خانواده شگ ماهیان می باشد. همچنین بیشترین میانگین طولی نیز مربوط به گونه ماهی سفید و کمترین میانگین طولی مربوط به گاوماهیان می باشد. بیشترین میانگین سنی مربوط به شگ ماهیان با میانگین سنی (1-4) سال می باشد.
واژه های کلیدی: فون، ماهیان، خلیج گرگان
مقدمه
دریای خزر بعنوان دریاچه- دریا، در حقیقت منبع آبی منحصر بفردی است که با اقانوس ارتباط ندارد. لیکن کم و بیش تمامی خصائص دریاها را در خود حفظ نموده است و یکی از عظیم ترین و در عین حال غنی ترین دریاچه های جهان بشمار می رود. نگاهی گذرا به وجود سرشار آبزیان در دریای خزر نشان می دهد که در این دریا حدود 76 گونه و 47 زیر گونه ماهی وجود دارد (کازانچف،1981).دریای خزر نخستین دریاچه جهان است که گله های عظیم ماهیان خاویاری را در خود حفظ نموده است و 90 درصد صید جهانی ماهیان خاویاری در این دریاچه صورت می گیرد (اصلان پرویز، 1369).منابع زنده دریا، منابعی فنا ناپذیر و در عین حال تجدید شونده محسوب می شوند، تفاوت ابزیان بعنوان یک منبع طبیعی با سایر انواع منابع طبیعی چون معادن در این است که آبزیان قابلیت تجدید شوندگی دارند و علی رغم این خصوصیت ممتاز، چنانچه بطور اصولی مورد بهره برداری قرار نگیرند از بین خواهند رفت، از این رو برنامه ریزی به منظور بهره برداری در بهترین زمان ممکن هدف اول مدیریت منابع خواهد بود. ماهیان دریای خزر عمدتا مهاجر و یا نیمه مهاجر هستند و در صورت فقدان مقررات لازم الاجرا که بتواند حیات آبزیان را تضمین نماید، انتظار کاهش و در نهایت انقراض ذخایر در دریای خزر بیهوده نیست. برای مثال صید سوف که در دهه 1940 به بیش از 34 هزار تن می رسید اکنون بندرت صید می شود یا شگ ماهیان که در دهه 1960، بیش از 160 تن از صید دریای خزر را تشکیل می داد، در سال 1970 تنها 1000 تن از کل صید بوده است (اصلان پرویز،1370).خلیج گرگان بین عرض جغرافیایی 45،37،36 و طول جغرافیایی 54،5،53 واقع شده است. مساحت کلی آن 400 کیلومتر مربع می باشد شکل آن سه گوش بوده و طول آن حدود 60 کیلومتر و بیشترین پهنای آن 12 کیلومتر است. خلیج از شرق به غرب کشیده شده و راس آن در غرب قرار داشته و حاشیه باریک و دراز میانکاله آن را جدا می سازد. بیشترین عمق آن در حوالی جنوب شرقی و 5 متر و کمترین آن در ناحیه غربی در حدود 1 متر می باشد. اتصال خلیج با دریا در گذشته به وسیله 4 کانال متشکل از 3 جزیره آشوراده و شبه جزیره میانکاله بوده است ولی امروزه تنها یک کانال در بین بندرترکمن و راس شبه جزیره یعنی همان جزیره کوچک آشوراده قرار دارد بقیه کانال های مزبور به دلیل پاییئ آمدن سطح آب دریا خشک گردیده و جزایر آشوراده به شبه جزیره میانکاله متصل گردیده اند و دیگر جزیره ای وجود ندارد. دهانه خلیج باریک و اندازه آن 700 متر است که در جهت شرق با دریا در ارتباط است.تاکنون 32 گونه ماهی در خلیج گرگان شناسایی شده است این گونه ها به 11 خانواده و 25 جنس متعلق می باشند. خانواده کپور ماهیان با 9 جنس و 10 گونه متنوع ترین خانواده است. تحقیقات محدودی در زمینه ماهیان خلیج صورت گرفته است ارتباط خلیج گرگان با دریای خزر سبب گردید که بسیاری از گونه های دریایی به این منطقه وارد شوند در نتیجه شناخت و مطالعه گونه های آبزیان آن ضرورت پیدا می کند. و با توجه به اهمیت ماهیان این خلیج برای ساحل نشینان بر آن شدیم تا در این تحقیق به بررسی و شناسایی ماهیان این خلیج بپردازیم.
1-1-مشخصات جغرافیایی دریای خزر
دریای خزر، بزرگترین دریاچه جهان در شمال ایران و جنوب روسیه بین عرضهای جغرافیائی مذکور در ذیل واقع شده است. عرض شمال 33 و 36 (جنوبی ترین نقطه) تا 7 و 47 (شمالی ترین نقطه) و طول شرقی 43 و 46 (غربی ترین نقطه) تا 50 و 54 (شرقی ترین نقطه) (بریمانی،1355)
1-1-1-آب و هوای دریای خزر
آب و هوای دریای خزر دارای تغییراتی می باشد، در قسمت شمالی و سواحل آن در زمستان هوا بسیار سرد تا 38 درجه زیر صفر می رسد و قشر نسبتا کلفتی از یخ، آبهای حاشیه ساحلی و دلتاهای ولگا و اورال را می پوشاند. اما در جنوب به عکس شمال برف و سرمای شدید نادر است. کرانه های شمال و شرق دریا آب و هوای خشکی دارند میزان بارندگی سالانه در این قسمت بین 200-100 میلیمتر است. متوسط درجه حرارت در دی ماه بین هفت تا ده درجه زیر صفر می باشد و در تابستان گرم می شود. متوسط درجه حرارت در تیرماه 26-25 درجه می رسد و نمونه کاملی از آب و هوای بری در این قسمت حاکم است. در قسمت میانی دریا اعم از سواحل و اعماق، متوسط درجه حرارت در دیماه از پنج درجه زیر صفر تا پنج درجه بالای صفر است و درجه متوسط حرارت در تیرماه بین 26-25 درجه می باشد. میزان بارندگی سالانه در شرق و قسمت میانه دریا از 100 تا 140 میلیمتر است و نقطه مقابل آن در غرب تا 2000 میلیمتر بارندگی دارد. در کرانه های جنوبی دریای خزر دو نوع آب و هوا تشخیص داده شده است آب و هوای گرم و مرطوب در باختر و جنوب باختری که درجه حرارت متعادل و ریزش بارانهای بهاری و پائیزی از خصائص این نوع آب و هوا است و آب و هوای مدیترانه ای که در بخش خاوری کرانه های جنوبی دریای خزر وجود دارد. میزان بارندگی سالانه در بخش جنوبی دریای خزر از غرب به شرق متغیر است بطوریکه هر قدر از غرب به طرف شرق حرکت کنیم مقدار آن کاهش می یابد (بریمانی،1355).
1-1-2- ماهیان دریای خزر
در دریای خزر 120 گونه و زیر گونه مختلف ماهیان شناسایی شده است (کاسیموف و رحیموف، 1993). با ارزشترین آنها عبارتند از: فیل ماهی، تاسماهی، ازون برون، شیپ، ماهی آزاد، ماهی سفید، سوف، ماش، کلمه، شگ ماهی و غیره می باشد. اجتماع بزرگ ماهیان دریای خزر از نظر تعداد گونه و زیر گونه شامل : شگ ماهیان 18 گونه و زیر گونه کپور ماهیان 23 گونه و زیر گونه گاو ماهیان 36 گونه و زیر گونه می شود که در مجموع 77 درصد کل ماهیها را تشکیل می دهد. در بین ماهیان حوزه دریای خزر فقط شگ ماهیان و گاو ماهیان دریائی محسوب می شوند زیرا کپور ماهیان در خلیج ها و تالاب ها زندگی و تغذیه می کنند. بخش قابل توجه ایکتیوفان دریای خزر را ماهیان نوع آب شیرین تشکیل می دهند و به آنها انواع تاسماهیان کپورماهیان اردک ماهی اسبله سوف ماهیان و….مربوط می شوند(کازانچف، 1981). ماهیان دریائی عموما در بخش میانی و جنوبی دریای خزر تغذیه می کنند غذای آنها را دتریت ،زئوپلانکتونها و نکتوبنتوزها تشکیل دهند. لیکن بعضی اوقات شگ ماهیان تا عمق 100 متری کیلکاها تا عمق 200 متری و گاوماهیان تا 600 متری نیز پائین می روند. صید ماهی در دریای خزر طی سالهای 1932 تا 1991 بطو متوسط از 797/323 تا961 /528 هزار تن بوده است(کاسیموف ،1994).
1-1-3-ماهیان حوضه جنوبی دریای خزر
حوضه جنوبی دریای خزر با داشتن بیش از 98 گونه ماهی از 18 خانواده یکی از متنوع ترین زیستگاههای آبی به لحاظ داشتن تعداد گونه ماهی در کشور ایران می باشد محدوده جغرافیائی این حوضه شامل رودخانه ها تالابها و سواحل جنوبی دریای خزر از ناحیه شمال شرق تا ناحیه شمال غرب ایران می باشد. در این ناحیه طبق اخرین بررسیهای انجام شده تا کنون 98 گونه ماهی شناسائی گردیده که متعلق به 18 خانواده و 58 جنس می باشد . در این میان 7/33 درصد از گونه ها (24 جنس و 33 گونه) متعلق به خانواده کپور ماهیان و 4/21 درصد گونه ها (9 جنس و 21 گونه) متعلق به خانواده گاوماهیان می باشد. نه خانواده (دهان گردان، مارماهیان مهاجر، اردک ماهیان، اسبله، ماهیان گادیده، شیشه ماهیان، سوزن ماهیان ،کفشک ماهیان ،گامبوزیا ماهیان) هر یک دارای یک جنس و یک گونه می باشند. خانواده سگ ماهیان جویباری شامل سه جنس و ده گونه اند خانواده تاسماهیان شامل دو جنس و پنج گونه خانواده شگ ماهیان دو جنس و هشت گونه خانواده آزادماهیان سه جنس و چهار گونه خانواده ماهیان سه خاره شامل سه جنس و دو گونه و خانواده سوف ماهیان و کفال ماهیان هر یک دارای دو جنس و سه گونه می باشد 35 گونه ماهی مهاجر (از دریا به رودخانه)،49 گونه ساکن در آب شیرین (رودخانه ها و تالابها) و 14 گونه نیز ساکن در آب لب شور می باشند(عبدلی، 1371). بر اساس برخی عوامل مشخص مانند احداث کانال ولگا- دن و برخی عوامل نامشخص دیگر تا کنون چهار گونه ماهی جدید در جنوب دریای خزر یافت شده است (هولچیک و رضوی 1992، کد و عبدلی 1993).
1-1-4- اختصاصات اکولوژیکی دریای خزر
آبزیانی که در دریاچه خزر زندگی می کنند تحت تاثیر فاکتورهای اکولوژیکی متفاوت که بر روی فلور و فون موثر می باشند، قرار دارند. تحت تاثیر فاکتورهای اکولوژیکی، گسترش یا کاهش منطقه زیستی گونه ها اتفاق می افتد. بنابراین فاکتورهای اکولوژیکی بعنوان عوامل موثر می باشند که به رشد و تولید انبوه یا توقف رشد گونه های خاص در مناطق زندگی انها منجر می گردد (کاسیموف، 1994).

سایت منبع

1-2- خلیج گرگان
1-2-1- موقعیت جغرافیایی خلیج گرگان
خلیج گرگان بین عرض جغرافیایی 45،37،36 و طول جغرافیایی 54،5،53 واقع شده است. مساحت کلی آن 400 کیلومتر مربع می باشد شکل آن سه گوش بوده و طول آن حدود 60 کیلومتر و بیشترین پهنای آن 12 کیلومتر است. خلیج از شرق به غرب کشیده شده و راس آن در غرب قرار داشته و حاشیه باریک و دراز میانکاله آن را جدا می سازد. بیشترین عمق آن در حوالی جنوب شرقی و 5 متر و کمترین آن در ناحیه غربی در حدود 1 متر می باشد. اتصال خلیج با دریا در گذشته به وسیله 4 کانال متشکل از 3 جزیره آشوراده و شبه جزیره میانکاله بوده است ولی امروزه تنها یک کانال در بین بندرترکمن و راس شبه جزیره یعنی همان جزیره کوچک آشوراده قرار دارد بقیه کانال های مزبور به دلیل پایین آمدن سطح آب دریا خشک گردیده و جزایر آشوراده به شبه جزیره میانکاله متصل گردیده اند و دیگر جزیره ای وجود ندارد. دهانه خلیج باریک و اندازه آن 700 متر است که در جهت شرق با دریا در ارتباط است. جنوب و غرب خلیج، دشت وسیعی قرار دارد که بیتشر ان را زمین های زراعی و دامداری فراگرفته است. بستر خلیج در قسمت های شرقی-جنوبی و غربی باتلاقی است و رودخانه های کوچک زیادی که از کوه های جنوبی سرچشمه می گیرند به آن میریزد مهمترین رودخانه هایی که خلیج گرگان می ریزند عبارتند از:
قره سو در شرق، گز، نوکنده، باغو در جنوب شرقی، خورشیدکلا، پاسنده سار و غیر از رودخانه های قره سو و گز بقیه مسیل هایی هستند که به علت موقتی بودنشان در رابطه با خلیج، از ارزش اکولوژیک کمتری برخوردارند. آب شیرین وارده به خلیج در کل به میزان 72520000 متر مکعب می باشد که از قره سو و گز در طول زمستان(فصل بارندگی) وارد خلیج می شوند و فقط 12% از کل آب خلیج را تشکیل می دهد بنابراین آب شیرین وارده به خلیج گرگان تاثیری روی سطح آب و مقدار آب خلیج ندارد. در حال حاظر آب خلیج گرگان مطابق سطح آب دریای خزر تغییر می یابد(کیابی و همکاران،1378).
1-2-2- خصوصیات فیزیکی و شیمیایی
نزولات آسمانی، آب های زیرزمینی و نوسانات دریای خزر از منابع آبی خلیج گرگان به شمار می روند. بستر آن شامل رسوبات رودخانه ای، دریایی و بادی است که مواد آلی موجود در این رسوبات بیشتر شامل بقایای گیاهان و بخش های غیر اسکلتی صدف های دریایی می باشد و درصد بالای کربنات کلسیم را نشان می دهد. شفافیت خلیج از 2/0 متر تا 1/2 متر در نوسان می باشد. بیشترین اکسیژن محلول در ماه های زمستان با 1/11 میلی گرم در لیتر در بهمن ماه و کمترین آن در تابستان 4/2 میلی گرم در لیتر در شهریورماه هست. همچنین کمترین و بیشترین درجه حرارت آب در بهمن ماه 7 درجه سانتیگراد و تیرماه 5/28 درجه سانتی گراد گزارش شده است(کیابی و همکاران،1378).
Ph آب خلیج در طول سال 8 تا 5/8 بوده است. سختی آب در فصول گرم سال بیشتر از فصول سرد بوده و کربنات کلسیم بین 4/1170 تا 3/7700 میلی گرم در لیتر در نوسان می باشد غلظت کاتیون های موجود در خلیج از قبیلNa،K، Ca، Mg و آنیونهای Cl، و so4 از شرق به غرب بیشتر می شود به نظر یکی از دلایل آن عمق کم خلیج و تبخیر بیشتر آب و همچنین بسته بودن انتهای خلیج می باشد ولی در ابتدای خلیج به دلیل تبادلات آبی بین دریا و خلیج گرگان میزان یون های موجود با دریا هماهنگی دارد.منابع آلوده کننده خلیج گرگان شامل فاضلاب های شهری، صنعتی، سموم کشاورزی است که میزان این آلودگی ها در فصل تابستان به حداکثر میرسد که در نتیجه کاهش شدید اکسیژن را به دنبال دارد. با توجه به بررسی های بعمل آمده دمای متوسط سالیلنه خلیج گرگان 7-17 درجه سانتی گراد می باشد و چون دمای آب هر سال پائینتر از 5 درجه و بالاتر از 30 درجه سانتی گراد نمی رود، شرایط مناسبی را برای رشد ارگانیسمها فراهم می نماید. آب خلیج گرگان از نظر میانگین پی اچ، قلیائیت تام و سختی کل با آب دریا تفاوت چندانی ندارد.اما EC و بالطبع درجه شوری خلیج از دریا تا حدی بیشتر می باشد(کیابی و همکاران،1378).
1-2-3- ماهیان خلیج گرگان
تاکنون 32 گونه ماهی در خلیج گرگان شناسایی شده است این گونه ها به 11 خانواده و 25 جنس متعلق می باشند. خانواده کپور ماهیان با 9 جنس و 10 گونه متنوع ترین خانواده است. تحقیقات محدودی در زمینه ماهیان خلیج صورت گرفته است ارتباط خلیج گرگان با دریای خزر سبب گردید که بسیاری از گونه های دریایی به این منطقه وارد شوند در نتیجه شناخت و مطالعه گونه های آبزیان آن ضرورت پیدا می کند. پژوهش های انجام گرفته نشان می دهد که بخش های مختلف خلیج محل مناسبی برای زیست بچه ماهیان می باشد. در سال های گذشته زمانی که هنوز رودخانه قره سو محل مناسبی برای تخم ریزی ماهی تلاجی (کلمه) و سایر گونه ها مانند: ماهی سفید، سیاه کولی و شاه کولی بود شاهد مهاجرت انبوه ماهیان مذکور به خلیج و رودخانه قره سو بوده ایم و نیزارهای اطراف مصب قره سو و سایر نقاط خلیج محل مناسبی برای زندگی بچه ماهیان حاصل از تولید مثل گونه های مختلف در رودخانه قره سو بود اما در حال حاضر مهاجرت گونه های ماهیان مختلف به این منطقه کمتر صورت می گیرد. در حال حاضر بیشترین ماهی که از خلیج صید می شود ماهی کپور معمولی می باشد(کیابی و همکاران،1378).
2-1- مروری بر تحقیقات انجام شده
ابراهیمی در سال 1380 به شناسایی ماهیان آب شیرین رودخانه های دائمی حوضه آبریز جازموریان (استان کرمان پرداختند اعلان کردند ماهیان این حوضه شامل دو راسته ، سه خانواده و هفت گونه بودند که عبارتند از : Cyprinus carpio، Cyprinus watsoni، Garra persica، Carassius uratus gibelioو Capoita damascina از خانواده Ciprinidaeو Nemacheilus sargadensisاز خانواده Cobitidae که این خانواده متعلق به راسته Cypriniformes می باشند و Channa gachua از خانواده Channhdae متعلق به راسته Channiformes است.
علیزاده ثابت در سال 1382 به بررسی شناسایی ماهیان رودخانه جراحی در استان کهگیلویه و بویر احمد و خوزستان پرداخت. نتایج بررسی نشان داد ماهیان شناسایی شده متعلق به 9 خانواده به شرح زیر بودند:
خانواده ماهیان لجن خوار خاردار (Bagridae) 2- خانواده رفتگر ماهیان (Balitoridae) 3- خانواده کپور ماهیان(Cuprinidae) 4- خانواده گربه ماهیان نیش زن (Heteropeustidae) 5- خانواده مارماهیان شاخ دار (Mastacembelidae) 6- خانواده کفال ماهیان(Mugilidae) 7- خانواده گامبوزیا (Pociliidae) 8- خانواده گربه ماهیان(Siluridae) 9- خانواده سی سوریده (Sisoridae)
مشکانی و پور کاسمانی در سال 1382 به شناسایی ماهیان قناتهای بخش مرکزی بیرجند پرداختند. نتایج انها نشان داد گونه های شناسایی شده 2 گونه تحت عنوان سیاه ماهی (Capoita fusca) و گارا (Garra rossica) متعلق به خانواده کپور ماهیان (Cyprinidae) هستند. سیاه ماهی (Capoitafusca) تنها از شرق ایران گزارش شده است (Coad,1998) و از نظر حفظ ذخایر بومی و ارزشمند کشور ایران، اهمیت دارد.
اسکندری و همکارن در سال 1384 به بررسی ساختارجمعیتی ماهیاندردریاچهسددز پرداختند آنها اعلان کردند در میان گونه ها ماهی توینی، (Capoeta trutta) ، شیربت (Barbus grypus) و عنزه (Barbus esocinus) به ترتیب بیشترین فراوانی را به خود اختصاص می دهند. میزان تنوع 11/1 ، غنای گونه ای 05/1، ترازی زیستی 45/. و غالبیت 46/0 به دست آمد.
وطن دوست و همکارن در سال 1385 به بررسی تنوع خصوصیات ریخت شناسی قزل آلای خال قرمز Salmo trutta farioدر رودخانه های تجن و بابلرود در استان مازندران پرداختند نتایج مطالعه آنها نشان داد که صفات شمارشی در تفکیک جمعیت های میان مناطق مختلف از اهمیت بیشتری نسبت به صفات ریخت سنجی برخوردار است. هر چند که نتایج حاصله شباهت بالایی را در جمعیت های مورد مطالعه ارائه نمود.
عقیلی و همکاران در سال 1387 به بررسی اثرات احتمالی احداث سد الموت بر روی فون ماهیان رودخانه های الموت و طالقان (حوضه سفید رود) پرداختند. نتایج بررسی آنها نشسان داد 9 گونه متعلق به 7 جنس و 3 خانواده شناسایی شدند: Nemachilus، Oncorhynchus myksis، Salmo trutta، Bergiamus، Barbus lacerta، B.capito، B.mursa، capoeta capoeta، Leuciscus cephalus و Alburnoides bipunctatus
عقیلی و همکاران در سال 1390 به بررسی میزان صید، ترکیب سنی و طولی ماهی سفید در خلیج گرگان پرداختند .پراکنش سنی ماهی سفیداز1تا 8 سال بوده که حدود 75 درصد از صید مربوط به گروههای سنی2تا 4 سال بودهاست.بیشترین فراوانی درگروه سنی4سال میباشد که 8/31 در صد از فراوانی صید را شامل می شود. که از نظر میانگین طولی 7/38 سانتیمترو میانگین وزنی 790 گرم وزن دارد. حداکثرفراوانی طولی ماهی سفید درکلاسهای طولی(38-36) سانتیمتری بودکه فراوانی آن حدود 1درصد از صید ماهی سفید را شامل میگردید. کلاسه طولی 21-47 سانتی متر حدود 60 درصد درصد از صید ماهی سفید را شامل گردید دامنه تغییرات وزنی ماهی سفید صید شده در خلیج گرگان بین 50-2000 گرم بود. بیشترین فراوانی وزنی (601-800) گرم قرار داشته که حدود22درصد از فراوانی وزنی را شامل میشود. بیشترین میزان صید در ماههای اسفند و فروردین بوده که بیش از 90 درصد از کل صید ماهی سفید را شامل گردید.
بیوکانی و همکاران 1392، به شناسایی ماهیان رودخانه گاماسیاب در محدوده استان کرمانشاه پرداختند آنها اعلان کردند در مجموع 23 گونه و زیر گونه در 14 جنس از 5 خانواده کپور ماهیان (Cyprinidae) ، گربه ماهیان سیسوریده (Sisoridae) ، گربه ماهیان باگریده (Bagridae) ، سگ ماهیان جویباری (Balitoridae) و مارماهیان خاردار (Mastacemblidae) شناسایی گردید.
طاهری و همکارن در سال 1386 به بررسی اکولوژیکی و تغییرات سالانه جمعیت پرتاران خلیج گرگان – ساحل بندرگز پرداختند نتایج آنها نشان داد تغییرات سالانه زیتوده و تراکم پرتاران نشان میدهد که درهمه اعماق بیشترین توده زنده در بهار و کمترین درزمستان است. همچنین بیشترین تراکم درعمقی کمتری در بهار ، دو متری در پاییز و سه متری درتابستان میباشد و کمترین تراکم درهمه اعماق در زمستان دیده میشود. بیشترین شاخص تنوع و یکنواختی گونه ها در بهار و کمترین در زمستان است و بیشترین شاخص غالبیت در زمستان و کمترین در بهار دیده میشود.
3- 1-منطقه مورد مطالعه
منطقه مورد مطالعه درخلیج گرگان باعرض جغرافیای 47 وْ 36 تاَ 57 و 36 وطول جغرافیائی از 37 و53 تا 4 و 54 بوده که درقسمت جنوب شرقی دریای خزر واقع شده و از طریق دو کانال یکی دهانه خلیج و دیگری کانال خزینی با دریای خزر درارتباط است. باتوجه به اطلاعات گردآوری شده دررابطه با پراکنش،محل و زمان صیدماهیان اقتصادی و غیر اقتصادی وباتوجه به ویژگیهای جغرافیائی منطقه،مناطق نمونه برداری به صورت تصادفی انتخاب گردید نمونه برداری در 6ماه فصل صید انجام پذیرفت.
) تصویر ماهواره ای لندست 2002 خلیج گرگان (باند 742
3-2- جمع آوری ماهیان
استقرار تور گوشگیر با چشمه 22میلیمتر که به تعداد 2درطول6 ماه در5 ایستگاه که بصورت تصادفی انتخاب شد به طور ماهانه انجام شد ومدت استقراردامها درآب 17 ساعت بود.طول هررشته دام20متر و ارتفاع آن 3-5 متر بوده است. که رشته دام ها در اعماق 5/3-2 متری خلیج گرگان مستقرشد و اساس استقرار دامها در داخل خلیج گرگان براساس محلهای صید که توسط گشتهای مقدماتی دریایی توسط یک فروند قایق موتوری 48 قوه اسب شناسایی شدند انجام پذیرفت.سپس ماهیان شماره گذاری و در دبه های حاوی فرمالین 4 درصد فیکس و برای بررسیهای بیشتر به آزمایشگاه ماهی شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرگز منتقل گردیدند.
در آزمایشگاه بیومتری برای شناسائی و رده بندی ماهیان انجام پذیرفت که برای این منظور یک سری پارامترهای مربوط به زیست سنجی (بیومتری) بر اساس تابلوی ویژه بیومتری بررسی گردیدند. اندازه گیری و ثبت داده ها به همراه سایر اطلاعات مربوط به مشخصات ظاهری و تشریحی با روش های مورفومتریک روی نمونه ها انجام پذیرفت و نتایج در جداول و فرمهای مربوطه ثبت شد(جدول 2-1).
3-3-مواد و وسایل استفاده شده در این تحقیق عبارتند از:
ردیفنام وسیله 1سینی تشریح2اسکالپل (تیغ تشریح)3پنس4کولیس5ترازوی دیجیتالی با دقت 01/0 گرم6تخته بیومتری7لوپ دو چشمی8فرمهای بیومتری9ذره بین10خط کش بیومتری11قیچی12میکروسکوپ نوری
3-4- تعیین جنسیت
پس از انجام بیومتری شکم ماهی از بالای منفذ تناسلی تا زیر برانش شکافته تا گنادهای آن برای تعیین جنسیت بررسی شود. روش تعیین جنسیت نیز مشاهده مستقیم اندامهای تولید مثلی (گناد) بود که در صورت نیاز از ذره بین برای این منظور استفاده گردید
3-5-تعیین سن (هر خط تاریک و روشن در فلس یک سال می باشد)
نعیین سن ماهیان از روی فلس انجام گرفت. برای این منظور ابتداء فلسها را به مدت چند دقیقه در داخل گلیسیرین قرار داده و بعد از شستشوی گلیسیرین از سطح فلس ها و سپس با استفاده از لوپ، حلقه های تاریک و روشن معرف رشد سالیانه بوضوح مشاهده و شمارش گردید.اطلاعات هر گونه پس از ثبت با دقت با اطلاعات موجود در منابع و کلیدهای شناسائی معتبر نظیر (Berg,1948 و Sevitovidov,1933) مطابقت شد و اسم جنس مشخص شد.
3-7- شاخص های بیومتریک
شماره1طول کل2طول استاندارد3طول سر4فاصله پسپشتی5طول باله پشتی6فاصله پس پشتی7طول دم8ارتفاع کمینه و ساقه دمی9ارتفاع بیشینه10ارتفاع سر11طول دهان12طول باله سینه ای13قاعده باله سینه ای14طول باله شکمی15طول باله مخرجی16فاصله بین مخرج تا پایه باله مخرجی17طول چنگال
3-8- تجزیه و تحلیل آماری
برای تجزیه وتحلیل کلیه دادهها از نرم افزارSPSS 17استفاده گردید.که با توجه به بررسی هر گونه به طور جدا فقط آزمون میانگین و انحراف معیار جهت شناسایی فون ماهیان انجام گردید
4-1- نتایج
نتایج حاصل از این تحقیق بر روی 200 قطعه ماهی شناسایی شده در خلیج گرگان مشخص نمود ماهیان شناسایی شده متعلق یه 4 راسته کپور ماهی شکلان، راسته شگ ماهیان، کفال ماهیان و گاوماهیان می باشند.
ردیف
راسته

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

خانواده
جنسنام علمی
فراوانیتعدادفراوانی1راسته کپور ماهی شکلانکپور ماهیانکپور
سفیدCyprinus carpio2010Rutilus frisii kutum
50252راسته شگ ماهی شکلانشگ ماهیانشگ ماهیclupidea40203راسته کفال ماهی شکلانکفال ماهیانکفالmuqilidea60304راسته گاو ماهی شکلانگاو ماهیانگاو ماهیGobiidae3015
4-1-1-نتایج بررسی وزن و طول ماهیان در ماهیان مورد بررسی
جدول 4-1-میانگین تغییرات فاکتورهای وزن و طول در گونه های مورد بررسی(میلی متر)
طول کلوزن
جنسحداکثرحداقلانحراف معیار±میانگینحداکثرحداقلانحراف معیار±میانگین28181.14±23.62265.787.1620.69±194.39گاو28201.319±24.2135090080±1130کپور20180.4±19.688060046.79±720کفال40252.569±341400700114.56±1075سفید38.524.90.982±31.135265.6116.316.56±214.93شگجدول 4-1- طبق جدول بیشترین میزان وزن مربوط به ماهی سفید با 1400 گرم و کمترین میزان مربوط به شگ ماهی با 265.6 گرم می باشد همچنین بیشترین میزان طول مربوط به ماهی سفید با 40 سانتی متر و کمترین میزان مربوط به گاوماهی با 28 سانتی متر می باشد
نمودار4-1:وزن ماهیان مورد برسی(گرم)
نمودار 4-2: طول کل ماهیان مورد بررسی(میلی متر)
4-1-2- نتایج بررسی طول چنگالی و طول استاندارد در ماهیان مورد بررسی
جدول 4-2-میانگین تغییرات فاکتورهای طول چنگالی و استاندارد در گونه های مورد بررسی(میلی متر)
طول استانداردطول چنگال
جنسحداکثرحداقلانحراف معیار±میانگینحداکثرحداقلانحراف معیار±میانگین2301401.86±8.85—گاو22151.144±19.125171.288±21.1کپور16.6140.471±15.8218160.341±17.04کفال35.621.22.474±29.83338.423.52.172±32.166سفید33200.923±26.0783522.30.899±27.842شگ
جدول 4-2- طبق جدول بیشترین میزان طول چنگالی مربوط به ماهی سفید با 38.4 سانتی متر و کمترین میزان مربوط به ماهی کفال با 18 سانتی متر می باشد. همچنین بیشترین میزان طول استاندارد مربوط به ماهی سفید با 35.6 سانتی متر و کمترین میزان مربوط به ماهی کفال با 16.6 سانتی متر می باشد.

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید