سانتيمتر)

3-2-3. مواد گیاهی مورد آزمایش

ژرم پلاسم مورد استفاده در اين بررسي شامل جمعيت هاي مختلف جنس بومادران (Achillea spp.) بودند كه از بانك ژن منابع طبيعي انتخاب شدند. جدول شماره 3-1 منشاء و مشخصات جمعيت ها را نشان مي دهد.

3-3. جمع‌آوري گياهان و خشک کردن

اندام هوايي همه اكسشن‌ها در زمان اوج گلدهي در اوايل ارديبهشت ماه جمع‌آوری شد. ابتدا براي يكي از اكسشن‌ها ، قسمتي از سرشاخه گلدار كنار گذاشته شد و مابقي آن به سه نمونه مجزا از برگ، گل و ساقه تقسيم شد. براي ساير اكسشن‌ها، كل سرشاخه گلدار مورد آزمايش قرار گرفت. نمونه‌ها در سایه به مدت حداقل یک هفته قرار داده شدند تا خشک شده و رطوبت آنها به كمتر از 5% رسيد. برای تعیین درصد رطوبت نهایی هر نمونه در زمان اسانس‌گيري، مقدار 5 گرم از آن به دقت وزن شده و به مدت 24 ساعت در آون 50 درجه سانتيگراد قرار گرفت. اسانس گیری از سرشاخه گلدار و هر يك از اندامها به صورت جداگانه انجام و بازده اسانس، با درنظر گرفتن درصد رطوبت، بر حسب وزن خشک نمونه محاسبه گردید.

شکل 3-3 خشک کردن نمونه ها

3-4. اسانس گیری به روش تقطیر با آب
این روش در مورد گیاهانی به کار می رود که خشک باشند در این روش، پودر گیاه خشک را به داخل محفظه دستگاه تقطیر وارد می کنند و آنقدر حرارت می دهند تا تمام مواد فرار (آب و اسانس) در قسمت سرد کننده دستگاه جمع گردد. از این روش در برخی نقاط برای گلاب گیری از گل سرخ و شکوفه نارنج استفاده می شود.
دستگاهی که بر این اساس در سال 1928 میلادی توسط کلونجر ساخته شد زمینه را برای ساخت دستگاه جدید فراهم کرد به عنوان مثال دستگاه تقطیر و اسانسگیری فارماکوپه اروپا بر اساس دستگاه کلونجر ساخته شده است.
این دستگاه از سه قسمت اصلی تشکیل شده است:

محفظه جهت قرار دادن نمونه همراه با آب
مبرد (سرد کننده) که دارای دو رابط ورودی و خروجی آب است که برای عمل میعان مورد نیاز می باشد.
لوله شیردار مدرج (بورت) جهت جمع آوری و اندازه گیری مقدار اسانس
3-4-1. روش اسانس گیری از گیاهان

اسانس گیری از همه نمونه ها به روش تقطیر با آب با دستگاه کلونجر طراحی شده براساس دارونامه بریتانیا انجام شد. در یک بالن 2 لیتری مقدار 60 تا 80 گرم نمونه خشک شده را توزین کرده و پس از پودر کردن کامل جهت اسانس گیری به همراه آب مقطر در بالن دستگاه ریخته شد و پس از محکم نمودن در پوش و نصب کامل سیستم، شیلنگ مخصوص ورود آب به داخل مبرد متصل شده و شیر آب باز شد. شیلنگ مخصوص تخلیه آب نیز به رابط خروجی متصل گردید و دستگاه روشن شد. با ظهور اولین قطرات آب برروی لوله های رابط انتهایی زمان استخراج ثبت شد و مدت زمان استخراج اسانس در این روش دو ساعت در نظر گرفته شد. بر اثر حرارت، فشار بخار افزایش یافته و سبب شکسته شدن غده های حاوی اسانس و خروج اسانس می شد. از آنجا که اسانس حاوی ترکیبات فرار است، همراه با بخار آب از محیط بالن خارج شده و از داخل لوله فوقانی بالن حرکت کرده وارد مبرد می شد سپس به صورت قطره وارد بازوی جدا کننده شد. پس از اتمام این مرحله قطرات اسانس درون آب به صورت 2 فازمشخص وارد لوله مدرج شدند که به علت سبکی، اسانس روی آب جمع شد. در لوله مدرج امکان اندازه گیری اسانس به روش حجمی وجود دارد. جهت جمع آوری اسانس ابتدا با دقت زیاد شیر دستگاه را باز نموده تا آب خارج شود. سپس اسانس در شیشه های درب دار مخصوص جمع آوری شد. یک یا چند قطره آب که احتمالا به همراه اسانس خارج میشود را یا با سرنگ خارج نموده یا از پودر سدیم سولفات استفاده شد که قطرات آب را جذب کرد و اسانس شفافی بدست آمد. اسانس خالص را داخل شیشه دیگری که از قبل شماره گذاری شده و توزین شده بود، ریخته و پس از وزن کردن در یخچال نگهداری شد.

شکل3-4. دستگاه کلونجر
3-4-2. محاسبه بازده اسانس
برای اطمینان از خشک بودن نمونه ها و حذف رطوبت احتمالی باقیمانده در زمان اسانس گیری، نمونه پنج گرمی از هر تیمار به مدت 24 ساعت در آون C° 50 قرار گرفت و در صورت داشتن اختلاف وزن جزئی آنها با وزن اولیه(10 گرم)، درصد رطوبت تعیین و در محاسبه اسانس منظور گردید.
برای اندازه گیری درصد رطوبت هر نمونه مقداری از کل نمونه که تا خشک شدن کامل در آون بود، از آون بیرون آورده و مجددا وزن شد و درصد هر نمونه به شرح ذیل اندازه گیری شد.

وزن نمونه بعد از خارج کردن از آون – وزن نمونه اولیه = میزان رطوبت

میزان رطوبت
100 × = درصد رطوبت
وزن نمونه اولیه

برای تعیین راندمان و بازده اسانس بدست آمده ازمقدار مشخص گیاه محاسبات به شرح ذیل انجام گردید.

وزن خالص اسانس (بعد از کم کردن وزن شیشه و برچسب)
100 × = بازده اسانس %
وزن خشک

3-5. تجزيه و شناسایی ترکیب‌های تشکیل دهنده اسانس
به منظور جداسازی و شناسایی ترکیب‌های اسانس، از دستگاه کروماتوگرافی گازی (GC) و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS) استفاده شد.
مقدار 2/0 میکرولیتر توسط سرنگ 10 میکرولیتری برداشته وبه دستگاه GC تزريق شد. درصد تركيب‌هاي تشكيل دهنده هر اسانس پس از جداسازي به همراه شاخص بازداري محاسبه شد. همچنين مقدار يك ميكروليتر از هر اسانس در دو ميلي‌ليتر دي كلرومتان رقيق شد و به دستگاه گاز كروماتوگراف متصل
به طيف سنج جرمي تزريق و طيفهاي جرمي مربوط به تركيبهاي موجود در اسانس به منظور بررسي كيفي (شناسايي) بدست آمد. در نهايت، شناسايي تركيبهاي موجود در هر اسانس با استفاده از اندیس‌های بازداري (Retention Index) و پيشنهادهاي كتابخانه‌اي كامپيوتر دستگاه گازكروماتوگراف متصل به طيف سنج جرمي و مقايسه آن‌ها با تركيبهاي استاندارد انجام شد.

3-5-1. دستگاه GC
گاز کروماتوگراف فوق سریع Thermo مدل UFM، افزایش دمای ستون DB-5 پر شده با سیلیکای گداخته به طول 10 متر، قطر 1/0 میلی متر و ضخامت لایه فاز ساکن 4/0 میکرومتر بود. برنامه ریزی حرارتی ستون از 285-60 درجه سانتی گراد با افزایش دمای 80 درجه در دقیقه و توقف به مدت 3 دقیقه در دمای نهایی می‌باشد. نوع آشکار ساز FID با دمای 280 درجه سانتی گراد و گاز حامل هلیم با فشار 5/0 میلی لیتر در دقیقه و نسبت شکاف 1 به 1000 بود.

شکل3-5 شماتیک کلی دستگاه GC

شکل3-6. دستگاه GC ) ساخت شرکت Thermo مدل (UFM
3-5-2. دستگاه GC/MS
گاز کروماتوگراف واریان 3400 متصل شده به طیف سنجی جرمی با ستون DB-5 به طول 30 متر، قطر 25/0 میلیمتر که لایه فاز ساکن در آن 25/0 میکرون می‌باشد، مورد استفاده قرار گرفت. برنامه ریزی حرارتی از 60 تا 270 درجه سانتی گراد با افزایش دمای 3 درجه در دقیقه، درجه حرارت محفظه تزریق 280 درجه سانتی گراد و درجه حرارت ترانسفرلاین 290 درجه سانتی گراد تنظیم شد. گاز هلیوم با خلوص 999/ به عنوان گاز حامل مورد استفاده قرار گرفت. زمان اسکن برابر با یک ثانیه، انرژی یونیزاسیون 70 الکترون ولت و محدوده جرمی از 350 -40 بود.
شکل3-7. دستگاه GC/ MASS

3-6.تجزیه و تحلیل کاری

داده‌های بدست آمده از هر ژنوتیپ‌ با نرم‌افزار آماري SAS مقایسه شد. فاصله اقلیدسی ژنوتیپها بر اساس معادله Ward برآورد شد. از آزمون تجزیه​خوشه​ای و روش تجزیه به مولفه​های اصلی برای تفسیر ماتریس فاصله اقلیدسی استفاده شد. برای بررسی همبستگی بین صفات از نرم​افزار Minitab 16 و معادله کارل- پیرسون استفاده گردید.

فصل چهارم

نتايج

4-1. بازده اسانس نمونه های مختلف filipendula Achillea
بازده اسانس سرشاخه گلدار اکسشن های مختلف بومادران زاگرسی ( filipendula Achillea) که از رویشگاههای مختلف جمع آوری شده و در شرایط محیطی یکسان در ایستگاه مزرعه تحقیقاتی البرز واقع در شهرستان کرج وابسته به ﻤﺆسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور کشت شده بود با هم مقایسه شده و در جدول4- 1 نشان داده شده است. همانگونه كه ملاحظه مي‌شود بازده اسانس نمونه ها از 13/0 درصد تا 20/1 درصد متغیر بود، بيشترين مقدار بازده اسانس (20/1%) از نمونه 27505 بدست آمد. بذر اين نمونه ازاستان آذربایجان غربی شهرستان پیرانشهر جمع‌آوري شده بود. همچنين كمترين بازده اسانس (13/0%) از اكسشن 13312 بدست آمد. بذر اين نمونه از استان اردبیل شهرستان مشگین شهر2 جمع‌آوري شده بود.
جدول4- 1. بازده اسانس نمونه‌های مختلف filipendula Achillea
ردیف
اکسشن
وزن گیاه (gr)
وزن اسانس(gr)
بازده اسانس
1
27505
80
94/0
20/1
2
19475
80
63/0
81/0
3
27016
80
70/0
90/0
4
22622
80
40/0
52/0
5
13305
80
35/0
45/0
6
19490
80
58/0
73/0
7
6301
70
27/0
38/0
8
15834
80
24/0
31/0
9
14179
70
48/0
71/0
10
13312
18
10/0
13/0
11
19481
4/29
12/0
16/0
12
18557
80
51/0
67/0
13
901
80
13/0
17/0
14
27498
35
15/0
45/0
15
8372
30
14/0
48/0
16
28794
80
47/0
60/0

4-2. بازده اسانس اندامهای مختلف نمونه تصادفی filipendula Achillea
بازده اسانس اندامهاي مختلف بومادران زاگرسی جمعیت استان آذربایجان شرقی، شهرستان تبریز در جدول4- 2 آورده شده است. همانگونه كه ملاحظه مي‌شود بازده اسانس برگ و گل بالاتر از كل سرشاخه گلدار و بازده اسانس ساقه كمتر از آن است.

جدول4- 2. بازده اسانس اندامهاي مختلف نمونه تصادفی 28794 Achillea filipendula
ردیف
اندام گياهي
وزن گیاه (gr)
وزن اسانس(gr)
بازده اسانس نسبت به وزن خشك (%)
1
برگ
47
394/0
77/0
2
گل
80
5223/0
67/0
3
ساقه
75
0809/0
11/0
4
سرشاخه گلدار
80
4654/0
60/0

4-3. تركيب‌هاي تشكيل دهنده اسانس اندامهاي مختلف filipendula Achillea
تركيب‌هاي تشكيل دهنده اسانس سرشاخه گلدار و همچنين گل، برگ و ساقه اكسشن 28794 (ﻤﻨﺸﺄ بذر آذربایجان شرقی-تبریز) به صورت مجزا در جداول4- 3 تا 4-6 آورده شده است.

4-3-1. اسانس سرشاخه گلدار نمونه تصادفی Achillea filipendula
15 ترکیب در اسانس سرشاخه گلدار اكسشن 28794 ( منشاء بذر از آذربایجان شرقی-تبریز) شناسایی شدند. مهمترین ترکیب های تشکیل دهنده اسانس، سنتولینا الکل (6/20%)، 8،1-سینئول (7/33%)، بورنئول (4/20%)، بورنیل استات (1/5%) و جرماکرن D (2/4%) بودند. در اسانس اين اكسشن درصد هر يك از تركيب‌ها به همراه شاخص بازداري در جدول 4-3 آورده شده است.

جدول4-3. تركيب‌هاي شناسايي شده در اسانس سرشاخه گلدار اکسشن 28794

ردیف
نام ترکیب
شاخص بازداري
درصد
1
α-pinene
939
8/0
2
camphe
ne
953
1/1
3
myrcene
998
0/1
4
1,8-cineole
1030
7/33
5
santolina alcohol
1041
6/20
6
cis-sabinene hydrate
1071
9/0
7
tarans pinocarveol
1139
7/0
8
camphor
1147
6/2
9
borneole
1170
4/20
10
cis-chrysantenyl acetate
1266
0/3
11
bornyl acetate
1290
1/5
12
neryl acetate
1360
8/0
13
germacrene D
1486
2/4
14
indipone
1500
0/2
15
cis-cadin-4-en-7-ol
1640
7/0

مجموع

6/97

4-3-2. اسانس گل نمونه تصادفی Achillea filipendula
17 ترکیب در اسانس گل اکسشن 28794 ( منشاء بذر از آذربایجان شرقی-تبریز) شناسایی شدند. مهمترین ترکیب های تشکیل دهنده اسانس،. سنتولینا الکل (5/18%)، 8،1-سینئول (2/26%)، بورنئول (3/19%) و بورنیل‌استات (9/4%)

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید