دانلود پایان نامه

سایر عوامل اقلیمی نیز می توانند در خصوصیات سیل و آبدهی یک رودخانه موثر باشند. بنابراین بررسی تغییرات آبدهی یک رودخانه در طول زمان و یا بررسی تغییرات زمانی وقوع سیل می تواند اثرات وجود تغییر و یا عدم تغییر در شرایط اقلیمی یک منطقه و بخصوص بارندگی را مشخص نماید.
در طی تاریخ، دره های رودخانه ها مملو از جمعیت شده اند، ولی انسانها همچنان با بلایایی نظیر سیل و فرسایش رودخانه، روبرو هستند. انسانها از زمین های حاصل خیز جلگه ای سیلابی رودخانه ها که محل‎هایی مناسب برای کشاورزی هستند استفاده می کنند. رودخانه ها، آب آشامیدنی کافی و فراوانی برای مصرف انسان، جانوران اهلی وحتی وحشی، آبیاری زمین ها و دیگر استفاده های انسان درصنعت فراهم می‎کند. بیشتر سیل ها بلایی با منشا طبیعی محسوب می شوند، ولی تغییرهایی که انسان در کانال رودخانه‎ها و شهر نشینی در کف دره ها ایجاد کرده، به نوسان وشدت بسیاری از سیل ها افزوده است، به عبارت دیگر این بلایا با عامل انسانی نیز مطرح اند. در کنار رود خانه های بزرگ، آب کافی برای مصارف شهری و روستایی، صنعتی و آبیاری مزارع وجود دارد. از این رو سهم زیادی از پیشرفت مراکز توسعه یافته شهری، صنعتی و کشاورزی واقع در امتداد رودخانه ها ناشی از جریان آب رودخانه ها می باشد. وقوع سیلاب‎های مهیب در رودخانه، تهدیدی برای تاسیسات احداث شده در مجاور آن محسوب می گردد. گرچه امروزه بخش مهمی از سیلاب رودخانه های مهم مهار شده اند اما هنوز، سیل خسارات جانبی و مالی فراوانی را به جوامع بشری و سرمایه های آنها وارد می سازد (خالدی، 1383، ص 195).
تغییر اقلیم یکی از معضلات کنونی جامعه بشری می باشد و تهدید و بلایی برای سیاره زمین به شمار می‎رود (براتیان و رحیم زاده، 1377). این پدیده دارای دامنه زمانی و مکانی وسیعی نیز می باشد. (عشقی، 1378). علاوه بر نقش عوامل طبیعی در تغییرات اقلیمی، بشر نیز در شدت و وسعت تغییرات آب و هوایی نقش موثری دارد به گونه ای که امروزه وقتی مباحث تغییر اقلیم مطرح می شوند بیشتر نظرها به نقش انسان و انجام فعالیتهایی که سبب این تغییرات شده و یا دامنه زمانی و مکانی آنرا وسیعتر می نماید معطوف می‎شود. این امر به طور عمده به علت افزایش مصرف سوختهای فسیلی، شهرنشینی، جنگل زدایی، بیابانزایی و غیره می باشد.
رخداد سیلاب یکی از مهمترین عوامل تهدید کننده منابع آب و خاک کشور محسوب می شود. حفظ آب، خاک ومنابع طبیعی از استراتژی ها و اهداف مهم و عمده آب خیزداری است. حفاظت از خاک و جلوگیری از فرسایش لازمه حفظ و احیاء منابع طبیعی تجدید شونده و توسعه همه جانبه آب خیزهاست. خسارات و خطرات ناشی از فرسایش جابجایی توده های خاک در حوضه های آبخیزاز مهم ترین مسائل و مشکلاتی است که به طور همه جانبه احیاء آبخیزها را تحت تاثیر قرار داده است. شدت فرسایش و جابجایی توده‎های خاک تابعی از عوامل محیطی، طبیعی و زمین شناسی است و به اشکال مختلف موجب جدایی ذرات و جابجایی آنها به سوی مناطق پست و کم ارتفاع می گردد (شریعت جعفری، 1376، ص124).
ویژگیهای وقوع این پدیده در ایران نیز شناخته شده است. به عبارتی طی نیم قرن اخیر از نظر تعداد، حجم و خسارت، روند رو به افزایش داشته است و در طی چهل سال گذشته بیش از 3700 واقعه مهم سیل در کشور ثبت شده است که 52 درصد آن مربوط به 10 سال اخیر می باشد. تعداد سیل در دهه 80-1370 حدود 5 برابر دهه 40-1330 بوده است (شریفی و نوروزی، 1381).
گیلان از جمله بخشهایی از کشور است که در سالیان اخیر، اثرات خشکسالیها و سیلابهای ناگهانی را تجربه کرده است پدیده های فوق به تخریب منابع طبیعی که مسبب اصلی آنها، فعالیتهای بشری و بهره برداریهای نادرست می باشد، نسبت داده می شود.
در نقاط مرطوب پوشش گیاهی از فرسایش و جابجایی های شدید ذرات بخصوص خاک جلوگیری می کند و همین امر اهمیت حفظ پوشش گیاهی را در سطح های شیب دار نشان می دهد.
بدیهی است قدرت مقاومت در مقابل فرسایش، شرایط طبیعی از جمله میزان بارندگی و مقدار نفوذ آن، شیب وپوشش گیاهی، نوع سنگها، آب وهوا و فصل و… . ونیز فعالیت انسان بستگی دارد و غالباً بیشترین مقدار رسوب از بارندگی اولیه بعد از فصل کم بارانی حاصل شده و بخصوص بارندگیهای شدید و تند و ناگهانی در افزایش و دبی جامد نقش عمده دارد. در هیدرولوژی تعیین حجم و زمان بزرگترین سیل اهمیت دارد و این موضوع از نظر ژئومورفولوژی نیز اهمیت دارد، زیرا با وقوع سیل، خصوصیات آبراهه دستخوش تغییر و تحولات می شود (معتمد، 1379، ص 184).
عوامل گوناگونی در جاری شدن سیل دخالت دارند که از جملۀ آن: شدت بارندگی، شیب حوضه، نفوذ پذیری زمین، شرایط توپوگرافی، ویژگی های پوشش گیاهی و درجه اشباع شدن خاک را می توان به عنوان عوامل مؤثر در جاری شدن سیلاب نام برد. البته امروزه به دلیل دخالت های انسانی، ضریب سیل خیزی حوضه‎ها تغییر نموده و عمدتا موجب کاهش دوره بازگشت آن شده است. فعالیت بشر به شکل های گوناگونی احتمال وقوع سیل را افزایش داده که از جمله ساختمان سازی در بستر سیلابی رود و تجاوز به حریم رود خانه موجب کاهش ظرفیت طبیعی رود شده است. به این ترتیب محدوده ای از دشت سیلابی که در زمان طغیان زیر آب می رود، گسترد ه تر می گردد. (توماس 11968، ص 45)
شهر سازی و حذف گیاهان باعث کاهش نفوذ پذیری و افزایش رواناب سطحی می شود. حجم زیاد رواناب از یک طرف بر بزرگی طغیان می افزاید و از طرف دیگر موجب افزایش نقل و انتقال رسوباتی می شود که با برجای گذاشته شدن آنها ظرف
یت بستر اصلی رودخانه کاهش می یابد.
بدیهی است می توان با آگاهی از زمان طغیان حوضه های آبریز و تعیین حجم رواناب ناشی از بارندگی و سطوح طغیان در محلهای مشخصی در مسیر آبراههای حوضه آبریز به پیش بینی سیلاب و مشخص بودن عوامل تاثیر گذار در رخداد سیلاب های محدوده مورد مطالعه به پیش بینی سیلاب کمک کرده و به کاهش اثرات مخرب سیلاب و استفاده بهینه از آن تا حد زیادی از این خسارتها کاست و از این ظاهر خشم آلود طبیعت به نفع بشر استفاده کرده و با هدایت سیلابها از رسوب آن استفاده و هم ذخائر آبی منطقه ای را تقویت کرد.
بهره گیری از اطلاعات کمی برآمده از شناخت و چگونگی پدیده ها و تحلیل آنها در برنامه ریزی های خرد و کلان جغرافیایی که به منظور توسعه شکل می گیرد در حال حاضر امری اجتناب ناپذیر و ضروری است. علوم جغرافیایی در دهه های اخیر با تحولی بنیادی، زمینه های مختلف کاربردی را که با نام جغرافیای کاربردی در مباحث توسعه، عمران و محیط زیست پایدار مطرح می شود فراهم آورده است. آگاهی و اطلاع کمی از پدیده ها، ساماندهی و تجزیه و تحلیل آنها می باشد که این مهم به وسیله علم آمار پردازش می شود و نتایج آن در مطالعات گسترده جغرافیایی و بالاخص در نظام برنامه ریزی حائز کمال اهمیت می باشد. با این اندیشه پیتر هاگت در اثر معروف خود در تحلیل مکانی در جغرافیای انسانی کاربر روش های کمی و مدل های ریاضی را که از زمان تونن، کریستالر و لوش در مطالعات جغرافیایی شروع شده بود مهر تایید می‎زند (شکوئی، 1384، ص28).

1-2. بیان مسئله
حوضه های رودخانه ای به عنوان کوچکترین مقیاس مطالعات طبیعی محسوب می گردند و با توجه به شرایط همگن طبیعی تقریبا متغییر های موجود قانونمند هستند و بررسی این روابط می تواند به حل بسیاری از مسائل مرتبط نظیر سیل کمک کند.
استان گيلان از جمله مناطقي است كه بيشترين بارندگي را در سطح كشور به خود اختصاص داده است از اين رو در اكثر موارد در رودخانه هاي آن سيل به راه مي افتد و مشكلاتي را ايجاد مي كند از جمله اين مشكلات مي توان: 1- سيل گير شدن اراضي رودخانه 2- از بين رفتن زمينهاي كشاورزي، تخريب و تهديد سازه هايي نظير پل، بندهاي انحرافي، جاده 3- مشكلات مربوط به سيلابهاي گلي و واريزه اي
4- مشكلات بهداشتي و زيست محيطي و آلودگي آب، اشاره كرد (طرح جامع مهار سيلاب استان گيلان، 1379).
حوضه ذیلکی رود در استان گیلان در یک منطقه تقریبا جنگلی قرار گرفته که با توجه به رژیم رودخانه و میزان بارش همواره در معرض سیلابهای آسمانی و فصلی قرار دارد. و معمولا عوامل مختلفی در بروز سیل نقش دارندلذا این تحقیق در صدد است تا سهم شیب و پوشش گیاهی را در بروز سیلاب حوضه ی ذیلکی رود مورد ارزیابی قرار دهد.

1-3. سوال تحقیق
– عوامل تاثیر گذار در بروز سیلاب حوضه ذیلکی رود کدامند؟
– آیا سیلابهای حوضه ی ذیلکی رود تحت تاثیر شیب و پوشش گیاهی قرار دارد؟

1-4. اهداف تحقیق
– بررسی نقش شیب و پوشش گیاهی در بروز سیل در حوضه
– شناسایی عوامل موثر در وقوع سیل و مناطق سیل خیز
– ارائه راهکار های مناسب در جهت جلوگیری یا تاخیر وقوع سیل

1-5. فرضیات تحقیق
– به نظر می رسد پوشش گیاهی نقش مهمی در کنترل و کاهش سیلاب های حوضه ی ذیلکی رود دارد
– در بین عوامل تاثیر گذار در وقوع سیل شیب و پوشش گیاهی نقش بیشتری دارند

1-6. سوابق تحقیق
وایت (1945) در یک برنامه جامع برای مدیریت دشتهای سیلابی از روشهای غیر ساختمانی با کارهای تدافعی و ساختمانی استفاده کرد.
ماسکدی (1989) قابلیت های مخاطره آمیز پرو بیشتر به خاطر مستعمره بودن و تغییر جمعیت جوامع ساکن در مناطق کوهستانی (همچنین کوههای سر به فلک کشیده واقع در مراکز شهری) روبه فزونی است.
روسل در سال 1987 با مطالعه سیل بریتانیا در سال1970 و همچنین با مشاهده‎ای که از امریکای شمالی داشت بر نوع رفتاری که در دهانه جلگه های سیلابی صورت گرفته بود از جمله دست اندازی به فضای سیلابی، درک ناچیز از مخاطره و بی توجهی به نظرات اجرایی تاکید داشت و آنها را عامل افزایش مصیبت و تخریب سیلاب می دانست.
رمضانی و عبدالهی، 1382، در بررسی بارش- رواناب حوضه آبریز شهرک ماسوله گیلان می گویند که با افزایش بارندگی در حوضه شهرک ماسوله و از طرف دیگر تخریب پوشش گیاهی حوضه شامل جنگلها و مراتع… سیلاب منطقه را تهدید می کند.
رمضانی، بهمن 1382، در مقاله ای با عنوان بررسی و شناخت عامل سیل مرداد 1377 ماسوله گیلان می‎گوید: محققانی که سیل نهم مرداد 1377 را مورد بررسی قرارداده اند عنصر باران را عامل ایجاد سیل عنوان نموده اند. در صورتی که عامل باران دلیل سیل نمی باشد بلکه سیل یک پدیده ژئومورفولوژیکی بوده که مخزن آب ذخیره شده از گذشته به صورت انفجاری به همراه روانه گلی به سمت پایین دست حرکت نموده است.
علیزاده، 1383، در طرح پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت تحت عنوان بزرگترین سیل در هیدرولوژی (مطالعه موردی حوضه آبریز گرکانرود تالش تحقیق نموده اند.
در سال 1936 کنگره آمریکا قانون کنترل سیلاب را تصویب کرد و سازمانهای مهندسی ارتش را به عنوان سازمان حکومت فدرال، مسئول مدیریت حوضه های آبی بزرگ کشور نمود.
مساعدی و شریفان، 1382، حسین در مقاله خود تحت عنوان بررسی روند فراوانی وقوع سیل در رودخانه گرگانرود به این نتیجه رسیدند که بررسی روند تغییرات آبدهی سالیانه ایستگاهها نشان می دهد که در اکثر دوره ها و تقریبا در تمامی ایستگاهها آبدهی رودخانه کاهش یافت
ه است و در بررسی در فصول مختلف نشان می دهد که د رفصول بهار و تابستان عموما از یک روند کاهشی برخوردار می باشد. در حالیکه در فصول زمستان و پاییز متغییر بوده و روند خاصی در مورد کل رودخانه مشاهده نمی شود.

1-7. قلمرو تحقیق
حوضه ذیلکی رود در مختصات جغرافیایی 45 49 تا 53 49 طول شرقی و 53 36 تا 45 59 36 عرض شمالی قرار دارد. این حوضه دارای سه شاخه بوده که شاخه غربی آن از ارتفاعات کوه اسپا بزرگ در شاه شهیدان سرچشمه گرفته و شاخه میانی آن از ارتفاعات کش کوه و شاخه شرقی آن از ارتفاعات کوه شاه نشین در شمال غربی دیلمان سرچشمه گرفته است. این حوضه پس از طی مسیر با پیوستن به زیر حوضه دوآب در محدوده شهر بیجار به رودخانه سفیدرود می ریزد. مساحت این حوضه 14/104 کیلومتر مربع بوده وطول آبراهه اصلی آن 7/18 کیلومتر می باشد.
این حوضه از نظر سیاسی در بخش مرکزی و دیلمان شهرستان سیاهکل قرار داشته و بتدریج به طرف غرب ب

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید